در گستره‌ي ادبيات كهن سرزمين‌هاي مختلف، بي‌شك مي‌توان آثاري يافت در رابطه با رفتار جنسي يا عاشقانه‌ي دو جنس متضاد. هر چند اين موضوع به طور متفاوت و از زواياي گوناگوني بنا به ويژگي‌هاي فرهنگي هر قوم بررسي شده است، اما در فصل مشترك همه‌ي اين آثار كهن ترادف عشق و رابطه‌ي جنسي به وضوح قابل مشاهده است. اين مقاله بخش كوتاهي از كتابي است كه در آينده راجع به اين موضوع منتشر خواهم نمود و به بررسي آثاري مي‌پردازد كه در مقوله‌ي ”عشق و رفتار جنسي” در ادبيات سانسكريت و در هندوستان باستاني پديد آمده است.

افسانه‌ها اين‌گونه بيان مي‌كنند كه براي نخستين‌ بار آموزه‌هاي آيين كاماشاسترا^۱ (پيروان كاما) منتسب به ناندي^۲ دربان شيوا بوده است. او به طور اتفاقي شاهد عشق بازي خدا( شيوا) و همسرش (پاراواتي)^۳ مي‌شود. او مجموعه سخنان و عادات شيوا را براي سودمندي نوع بشر جمع آوري مي‌كند.

اولين و مهمترين اثر درباره‌ي عادات جنسي مردم هند، كتاب ” كاما سوترا“^۴ يا “ كلمات قصار عشق” نوشته‌ي واتسيايانا^۵ مي‌باشد. اين متن كهن به زبان سانسكريت نگاشته شده و شيوه هاي جنسي هند قديم را بررسي مي‌كند.كاماسوترا مجموعه‌ي كاملي است كه به طور تخمين در قرن دوم ميلادي سروده شده و شامل ٧ بخش است كه هر بخش به ٣٦ فصل و هر فصل شامل ٦٤ پاراگراف است. اين كتاب بسيار برجسته تر از آثار ديگري است كه عموما به عنوان ”كاماشاسترا“^۶ شناخته مي‌شوند. با مطالعه و تعمق در متن تنها مي‌توانيم نام و نام خانوادگي نويسنده را دريابيم. با اين تخمين كه نام او “ ماليناگا”^۷ يا “مريلانا”^۸ است و نام خانوادگي او واتسيايانا مي‌باشد. پس از مطالعه و بررسي آثار “بابراويا”^۹  و ديگر نويسندگان باستاني ادبيات سانسكريت، اين رساله بر اساس فرمان كتاب مقدس براي سودمندي جهانيان تاليف شده است در زماني كه واتسيايانا رهبر مذهبي دانشجويان “بنارس” بوده است. بنا به نظر نويسنده، اين رساله صرفا ابزاري براي برآورده نمودن خواهشهاي نفساني نيست بلكه دقيقا بالعكس در راستاي تامل و تعمق در باب خداوند بوده است. با اين توضيح كه مريد با مطالعه‌ي اين اثر و با رعايت اصول صحيح اين علم مي‌تواند از “دارما” و “آرتا” و “كاما”ي خودش محافظت نمايد.^۱۰ وي در كتاب خودش مي‌نويسد كسي كه اين سنت‌ها را رعايت كند يقينا به مقام استادي بر امور حساني و شهواني خودش مي‌رسد. او معتقد است كه يك انسان باهوش و دانا “دارما” و “آرتا” و “كاما”ي خودش را بدون بردگي در برابر احساسات برآورده مي‌كند.

اين امر غير ممكن مي‌نمايد كه تاريخ دقيقي براي دوره‌ي زندگي واتسيايانا يا حداقل براي نگارش اين متن بيابيم. بنا به دلايل ذيل فقط مي‌توانيم اين‌گونه فرض كنيم كه او بين قرن‌هاي اول و ششم ميلادي زندگي كرده است.

او جايي در كتاب خودش واقعه‌اي را نقل مي‌كند كه  “ ساتاكارني” شاه سرزمين “كونتال” همسرش را با وسيله‌اي با نام kartari  در حين عشق بازي مي‌كشد. وي در كتابش مردان را از استفاده‌ي روشهاي قديمي براي زدن زنان در حين معاشقه برحذر مي‌دارد. با بررسي تاريخ در مي‌يابيم كه شاه كونتال در خلال قرن اول ميلادي زندگي مي‌كرده است و قاعدتا زندگي واتسيايانا به دوره‌ي بعد از او مربوط مي‌شود. از طرفي ديگر به يك نويسنده قرن ششمي بر مي‌خوريم كه عمده مطالب كتاب خودش “ روشهاي علم عشق”، را از كتاب واتسيايانا قرض كرده است.^۱۱ حال دوره‌ي زندگي نويسنده كتاب كاماسوترا محدود مي‌شود به تاريخي نامشخص در ميانه‌ي قرن يكم تا ششم ميلادي.

دومين اثر كتاب ” رمزهاي عشق“ مي‌باشد. نويسنده‌ي اين اثر شاعري بوده است به نام ”كوكوكا“^۱۲ . وي اين اثر را براي خرسندي شخصي مي‌نويسد كه به احتمال قوي يك پادشاه محلي بوده است. او نام خودش را در پايان هر بخش چنين ذكر مي‌كند” sidha patiya pandita“ كه به معناي ” يك مرد هوشمند در ميان مردهاي دانا“ است. اين اثر سالها پيش به زبان هندي ترجمه و نام نويسنده با عنوان ”كوكا“^۱۳ ذكر مي‌شود و از آن پس اين عنوان به ترجمه‌هاي ديگر زبان‌هاي گوناگون هنوستان راه يافت وعموميت پيدا كرد. اين اثر در نزد مردم هند با عنوان ”كوكا شاسترا“^۱۴ يعني ”تعليمات كوكا“ شناخته شده است. در نزد عامه‌ي هند كاما شاسترا و كوكا شاسترا مشابه و يكي فرض مي‌شوند. كاماشاسترا به معناي تعليمات عاشقانه مي‌باشد. اين اثر شامل ٨٠٠ قطعه شعر است كه به ١٠ بخش تقسيم مي‌شوند و به آنها ” pachivedas “ گفته مي‌شود. برخي از آموزه‌هاي اين اثر در كتاب مهم ”كاماسوترا“ي ”واتسييايانا“ ديده نمي‌شود. مانند چهار طبقه‌ي زنان كه در اين كتاب با عنوان‌هاي ,"hastini" ,"shankini" "chitrini" و "padmini"  طبقه بندي مي‌شوند. در اين كتاب آموزش داده مي‌شود كه در چه روزها و ساعت‌هايي از زنان طبقات مختلف جهت عشق بازي استفاده شود. ”كوكا“ اين نظرات را از اشخاصي كه نام آنها را در كتابش ذكر مي‌كند گرفته است.^۱۵ لازم به ذكر است كه ”واتسيايانا“ نام هر دوي آنها را ذكر كرده است. اين مسئله بسيار مشكل است كه حتي به طور تخميني سال سروده شدن اين اثر را مشخص كنيم. با مطابقت اين اثر با كتاب كاماسوتراي واتسيايانا مي‌توانيم اينگونه نتيجه گيري كنيم كه كتاب رمزهاي عشق پس از كتاب كاماسوترا به نگارش درآمده است زيرا واتسيايانا در كتاب خودش از ١٠ نويسنده نام مي‌برد^۱۶ كه از نظرات آنها در نگارش اثرش بهره برده است و از كوكوكا ذكري به ميان نمي‌آورد. اين مطلب نشانگر اين است كه كوكوكا پس از واتسيايانا كتاب رمزهاي عشق را نوشته است واگرنه بيشك ذكري از او به ميان مي‌آورده است.

كتاب “ پنج خدنگ” به عنوان سومين اثر در موضوع عشق در ادبيات سانسكريت را فردي نوشته است كه به “ملك الشعرا” يا “گنج ٦٤ هنر” يا “بهترين معلم فنون موسيقي” شهرت داشته است. او كتاب خود را در اثر تاثيري كه جملات قصار عشق در او مي‌گذارد مي‌نويسد او معتقد است كه تين جملات از طريق خدايان ظاهر شده است. او همچنين از نظرات شش استاد در تاليف اثرش بهره مي‌گيرد.^۱۷  اين امر غيرممكن است كه ما ادعا كنيم وي همه‌ي آن آثار نويسندگان را مطالعه و بررسي كرده است يا اينكه فقط درباره‌ي آنها شنيده است، به هرحال هيچ كدام از آن آثار تابه حال باقي نمانده است.اين اثر شامل ٦٠٠ شعر است كه به ٥ بخش تقسيم مي‌شودكه به هر بخش  sayakas يا arows گفته مي‌شود.

نويسنده‌ي كتاب “روشنايي عشق” شاعري بوده است به نام “ گوناكارا” پسر “وچاپاتي”. اين اثر شامل چهارصد قطعه شعر است كه فقط تعداد كمي تعليمات عاشقانه در آن يافت مي‌شود و بيشتر درباره‌ي مسائل ديگر بحث مي‌كند.

حلقه‌ي عشق اثري است از يك شاعر پرآوازه به نام جايادوا^۱۸ كه خود را نويسنده اي مي داند درباره‌ي تمام موضوعات. اين رساله در مقايسه با رسالات ديگر اين موضوع بسيار كوتاه و فقط شامل ١٢٥ شعر است.

نويسنده‌ي كتاب “جوانه‌ي عشق” شاعري است به نام “بهانوداتا”^۱۹ . اين امر از آخرين بيتي مشخص مي گردد كه وي در پايان كتاب به دست خودش نگاشته است. او پسر يك براهما به نام گانشوار است كه او نيز شاعر بوده است. بهانوداتا اين اثر را در زماني مي‌نويسد كه ساكن ايالت “تيرهوت”^۲۰ بوده است. اين اثر توصيفي است از طبقات مختلف مردان و زنان و شامل سه بخش است. زمان دقيق نگارش اين اثر تاكنون شناخته نشده است.

آخرين اثر نگاشته شده به زبان سانسكريت كتاب“مرحله‌ي عشق” اثر شاعري به نام “كوليانمول”^۲۱  است كه براي خوشامد يكي از پادشاهان هند به نام “لدخان” سروده است. لدخان پسر احمد لودي يكي از پادشاهان هند است كه در خلال سالهاي ١٤٥٠-١٥٦٢ حكومت مي‌كرده است. نويسنده‌ي اين اثر ادعا دارد كه با خانواده ي لودي ارتباط داشته است. اين كتاب شامل ١٠ بخش است كه به زبان انگليسي هم ترجمه شده است اما فقط شش نسخه از آن به صورت خصوصي منتشر شده است.

محتواي اين آثار با زباني كنجكاوانه پيرامون “عشق” اين حس غريب بشري نگاشته شده است. در اشعار و درام سانسكريت مقدار قابل توجهي از اشعار حسي و رمانتيك يافت مي‌شود كه البته چنين اشعاري در هر زبان و فرهنگي هاله‌اي جاودان پيرامون موضوع عشق ايجاد كرده است. اما تفاوت بنيادين آثار سانسكريت با ديگر نوشته‌ها وضوح وسادگي بيان است. نكته‌ي ديگر اين است كه مردان و زنان در اين آثار تقسيم بندي شده اند در طبقات و گروه هايي كه كاملا شباهت دارد به طبقه‌بندي هاي حيوانات در آثار “بافون”^۲۲ و ديگر نويسندگان تاريخ طبيعي كه جهان حيوانات را دسته‌بندي كرده‌اند.

همانگونه كه “ونوس” از سوي يوناني‌ها نمادي از عالي ترين زيبايي زنانه معرفي مي‌شود در آيين هندو از “پادميني”^۲۳ يا “لوتوس”^۲۴ به عنوان سمبولي از زن  كامل ياد مي كنند. “پادميني” يا “لوتوس” زني است كه نشانه‌هاي زير را داشته باشد. «صورت او مثل ماه شب چهارده “قرص كامل ماه” خوشايند است. بدن او خوب پوشيده با لباسهاي فاخر باشد و گوشت تنش مثل گل خردل. پوست او ظريف، نازك، لطيف و بور است مثل لوتوس زرد و هرگز تيره رنگ نباشد. چشمان او روشن و زيباست و مثل چشمان كروي آهو بره خوش تراش باشد با كناره هاي قرمز رنگ. سينه‌ي او سخت و پر و برجسته است. او گردني خوب دارد. صدايش جذاب و دوست داشتني است و سه خط يا چين از ناحيه‌ي نافي او عبور مي‌كند. “Yoni ”^۲۵ او همانند است به غنچه‌ي شكفته شده‌ي لوتوس و او جفت گيري مي‌كند همچون گل سوسن كه به تازگي شكفته است. به هنگام راه رفتن مثل قو بخرامد و صدايش پايين و موسيقيايي باشد مثل آواز پرنده‌ي “kokila”. او با پوشش سفيد، جواهرات زيبا و لباسهاي فاخرلذت ببخشد. او بايد كم بخورد و سبك بخوابد و موجودي باشد احترام گذار و پايبند به آداب و رسوم. او باهوش و مودب است و هميشه مشتاق براي عبادت خدايان. همچنين او لذت مي‌برد از مصاحبت با برهمن‌ها.» در ادبيات سانسكريت زني اينچنين را پادميني يا لوتوس زن مي گويند.

۲- Nandi (گاو نر مقدس)

۳- paravati

۴- Kama sutra

۵- vatsyayana

۶- kamashastra

۷- mallinaga

۸- mrillana

۹- babhravya

۱۰-سنت هندي شامل چهار هدف اصلي براي زندگي است.كه آنها به عنوان  purusharthas  شناخته شده اند. اولين اصل زندگي dharma نام دارد و به معناي زندگي بر اساس فضيلتها و پاكدامني به كار مي‌رود. دومين اصل زندگي artha نام دارد كه به معناي سعادت و رونق مادي به كار مي‌رود و منظور برآورده نمودن نيازهاي مادي است. Kama سومين اصل زندگي مي‌باشد كه به معناي خشنودي‌هاي حسي و لذات شهواني است. و در مرحله چهارم و با رعايت و برآورده نمودن سه اصل نخستين فرد به مقام moksha مي‌رسد كه به معناي آزادي و خروج از چرخه‌ي تولد و مرگ است.

۱۱- اين نويسنده virahamihira نام دارد كه در فصل هجدهم كتاب خودش ذيل عنوان brihatsanhita مطالب عمده‌اي را از كتاب كاماسوترا قرض مي‌گيرد. او در قرن ششم ميلادي مي‌زيسته است.

۱۲- kukkoka

۱۳- koka

۱۴- Koka shastra

۱۵- Gonikaputra ,  nandikeshvara

۱۶- از اين ١٠ نويسنده اثري تا كنون باقي نمانده است.

۱۷- Badhravya, muladeva, gonikapatra, kshemandra, nundikeshvara, ramtideva

۱۸- jayadeva

۱۹- bhanudatta

۲۰- tirhoot

۲۱- kullianmul

۲۲- buffon

۲۳- padmini

۲۴- lotus

۲۵- Yoni در ادبيات سانسكريت و  بالاخص متون فوقالذكر به جاي واژه‌ي شرمگاه زن به كار مي‌رود و در اساس به معناي “دالان الهي” يا “معبد مقدس” مي‌باشد.

* استفاده ازمطلب  فوق با ذکر منبع بلا مانع است*